Pierwsza mapa podziemnej różnorodności grzybów: gdzie są i czy je chronimy

O lasach i łąkach z lotu ptaka wiemy coraz więcej. O glebie pod nimi – znacznie mniej. Van Nuland i współautorzy opublikowali w Nature (2025) globalne mapy bogactwa grzybów mikoryzowych: modele uczenia maszynowego wytrenowane na 25 000 próbek gleby z ponad 2,8 mld sekwencji DNA grzybów. Pytanie praktyczne: gdzie jest najwięcej różnorodności i ile z tych miejsc już chronimy?

Abstrakt wprost: mniej niż 10% przewidzianych hotspotów bogactwa mikoryzowego leży dziś w obszarach chronionych. Ponad 90% jest poza parkami i rezerwatami.

Co zmapowano i na jakich danych

Zespół (projekt SPUN, Society for the Protection of Underground Networks) wytrenował algorytmy na około 25 000 geolokalizowanych próbek gleby. W zbiorze jest ponad 2,8 mld sekwencji DNA grzybów z 130 krajów. Na tej podstawie przewidziano bogactwo i rzadkość dwóch głównych typów: mikoryzy arbuskularnej (AM) oraz ektomikoryzy (EcM).

Wynik to mapy w rozdzielczości rzędu 1 km². Dla każdego piksela model szacuje m.in. predicted richness (przewidywaną liczbę taksonów) oraz rarity-weighted richness, czyli bogactwo ważone rzadkością (w atlasie SPUN też jako endemism score). To nie spis gatunków z jednego spaceru. To interpolacja: „tu gleba i klimat wyglądają jak miejsca, w których w próbkach było dużo / mało różnorodności mikoryzowej”.

Interaktywna wersja: spun.earth/underground-atlas. Można przełączać warstwy AM i EcM, hotspoty bogactwa, rzadkość oraz obszary chronione.

Dlaczego mikoryza w ogóle jest na mapie ochrony

Mikoryza to związek grzyba z korzeniami rośliny. Roślina dostarcza węgiel organiczny. Grzybnia pomaga w pobieraniu wody i minerałów oraz wpływa na strukturę gleby. Te same sieci mają udział w obiegu węgla – szerzej: mikoryza a węgiel w glebie.

Ochrona przyrody długo patrzyła głównie na rośliny i zwierzęta. Mapa Van Nulanda i in. pokazuje, że „gorące miejsca” podziemnej różnorodności nie pokrywają się automatycznie z istniejącymi parkami. Bez takich map łatwo chronić las „od korony w dół”, a ominąć gleby z unikalnymi wspólnotami grzybów.

Hotspoty poza obszarami chronionymi

Kluczowy wynik z abstraktu Nature: mniej niż 10% przewidzianych hotspotów bogactwa mikoryzowego mieści się dziś w obszarach chronionych. To nie znaczy, że parki są zbędne. Znaczy, że sieć ochrony zaprojektowana pod inne cele nie pokrywa dobrze podziemnych rezerwuarów różnorodności. Autorzy wskazują, że mapy mogą pomagać w wyznaczaniu priorytetów ochrony, monitoringu i planów odbudowy gleb.

Uwaga metodologiczna: to przewidywania modelu, nie pełny spis inwentaryzacyjny każdej km² Ziemi. SPUN zaznacza też obszary wysokiej niepewności, gdzie brakuje próbek albo warunki środowiskowe są słabo reprezentowane w danych treningowych. Mapa jest narzędziem do pytań i priorytetów, nie wyrokiem „tu na pewno jest X gatunków”.

Mapa mikoryzy to nie „wood wide web”

W dyskusji publicznej mikoryzę często miesza się z hasłem „wood wide web”: rzekomo uniwersalną siecią, przez którą drzewa hojnie dzielą się zasobami. To medialny skrót, mocno dyskutowany przez badaczy – osobno przy wood wide web (także wątek sceptyczny, m.in. debata wokół prac z Getyngi 2024).

Atlas Van Nulanda i in. odpowiada na inne pytanie: gdzie przewidujemy wysoką różnorodność i rzadkość grzybów AM i EcM. Nie twierdzi, że każde dwa drzewa prowadzą „rozmowę” przez grzybnię.

Sheldrake i dalsza lektura

Wśród współautorów pracy w Nature jest Merlin Sheldrake. Jego książka „Strzępki życia” porządkuje biologię grzybni i mikoryzy dla czytelnika spoza laboratorium. Po lekturze atlasu online warto wrócić do pojęć AM/EcM i roli gleby, zamiast zatrzymywać się na efektownym screenshocie mapy.

Jeśli chcesz samodzielnie oglądać struktury grzybni i gleby w skali detalu, wystarczy prosty mikroskop stereoskopowy. To obserwacja materiału, nie „weryfikacja” globalnego modelu. Model i lupa odpowiadają na pytania w innej skali.

Najczęściej zadawane pytania

Skąd bierze się „mniej niż 10% hotspotów w ochronie”?

Z abstraktu Van Nulanda i in. w Nature (2025). Komunikaty SPUN mówią o tym samym rzędzie wielkości. Cytujemy źródło pierwotne.

Czy mapa pokazuje konkretne gatunki w Polsce?

Pokazuje przewidywane bogactwo i rzadkość wspólnot AM/EcM w siatce ok. 1 km². To nie lokalny atlas gatunków do oznaczania w terenie.

Czy to dowód na istnienie „wood wide web”?

Nie. To mapa przewidywanej różnorodności mikoryzowej. Hipotezy o transferze zasobów między drzewami to osobna, często nadinterpretowana dyskusja.

Materiał edukacyjny o mapowaniu różnorodności grzybów mikoryzowych. Opisuje wyniki publikacji naukowej i atlasu SPUN; nie jest instrukcją zbioru ani oceną konkretnych działek pod inwestycje.

Źródła

1. Van Nuland M. E. i in. (2025). Global hotspots of mycorrhizal fungal richness are poorly protected. Nature. doi:10.1038/s41586-025-09277-4 (m.in. Merlin Sheldrake wśród współautorów).
2. SPUN, Underground Atlas: Mycorrhizal Biodiversity Map v1.0 – spun.earth/underground-atlas (rozdzielczość 1 km²; warstwy AM/EcM richness i rarity-weighted richness; dane: 2,8 mld sekwencji, 25 000 próbek, 130 krajów).