Psylocybina powstała dwa razy: strzępiaki robią ją inaczej niż łysiczki

PrzezGTPL

Psylocybina kojarzy się głównie z rodzajem Psilocybe (łysiczki). Ten sam związek powstaje też u niektórych strzępiaków (Inocybe). Badanie z Jeny (2025) pokazuje, że obie grupy robią go zupełnie innymi enzymami. To zbieżna ewolucja, nie wspólny, odziedziczony szlak.

Strzępiak ziemistoblaszkowy (Inocybe geophylla)
Strzępiak ziemistoblaszkowy (Inocybe geophylla), przedstawiciel rodzaju strzępiak. To nie jest Inocybe corydalina z badania. Fot. Nina Filippova, Wikimedia Commons, licencja CC BY 4.0.

Strzępiaki nie są „alternatywą” dla łysiczek. Wiele gatunków z tego rodzaju zawiera muskarynę i bywa mylonych z jadalnymi. Rodzaj jest niebezpieczny. Tekst dotyczy biochemii i ewolucji, nie zbierania ani spożycia.

Co zbadano u Inocybe corydalina

Schäfer, Haun, Rupp i Hoffmeister (Uniwersytet Friedricha Schillera i Instytut Leibniza HKI w Jenie) opisali szlak u Inocybe corydalina (Angewandte Chemie International Edition, 2025; doi:10.1002/anie.202512017). Zbadali enzymy: IpsD, IpsK, IpsM1 i IpsM2 w warunkach in vitro oraz IpsH w analizie in silico.

IpsD to dekarboksylaza L-tryptofanu zależna od PLP. IpsK to kinaza. IpsM1 i IpsM2 to niemal identyczne metylotransferazy. IpsH to nierozpuszczalna monooksygenaza. Wniosek: to inny zestaw narzędzi niż u Psilocybe.

Żadna reakcja ze szlaku łysiczek

U łysiczek szlak od L-tryptofanu do psylocybiny jest dobrze opisany. U I. corydalina dzieje się coś innego. Autorzy stwierdzają wprost: żadna z reakcji szlaku znanego z Psilocybe tam nie zachodzi.

Grzyby „zatrudniły” odległe albo całkiem niepowiązane enzymy, by uzyskać tę samą zdolność metaboliczną. Efekt końcowy jest podobny, a droga chemiczna – nie. Dlatego mówimy o zbieżnej ewolucji w obrębie grzybów, a nie o jednym starym szlaku przekazanym wszystkim producentom psylocybiny.

To ma też znaczenie przy czytaniu starszych atlasów i notatek chemicznych. Obecność psylocybiny w dwóch rodzajach nie dowodzi bliskiego pokrewieństwa szlaków. Pokazuje tylko, że podobna selekcja mogła premiować ten sam metabolit w różnych liniach.

Szlak rozgałęziony i baeocystyna

U Inocybe szlak jest rozgałęziony. Obok psylocybiny powstaje baeocystyna (4-fosforyloksy-N-metylotryptamina) jako drugi produkt końcowy. U łysiczek jest inaczej: tam baeocystyna to etap pośredni. Enzym PsiM dwukrotnie dołącza grupę metylową i dopiero z baeocystyny powstaje psylocybina (Fricke i in., 2017). U strzępiaka baeocystyna jest jednym z dwóch końcowych produktów.

Dla czytelnika wynika z tego jedno: „grzyb ma psylocybinę” nie mówi jeszcze, jakimi enzymami ją buduje. Chemia owocnika i historia ewolucyjna to osobne pytania. Więcej o kontekście gatunków: grzyby psylocybinowe.

Mikoryza kontra saprotrofia

Różnica nie kończy się na enzymach. Strzępiaki to zwykle grzyby mikoryzowe: żyją w związku z korzeniami drzew. Łysiczki z rodzaju Psilocybe to w dużej mierze saprotrofy. Ekologia i chemia idą tu różnymi torami, nawet gdy w owocniku pojawia się ten sam alkaloid. Podstawy symbiozy: mikoryza.

Uwaga: rodzaj Inocybe jest niebezpieczny

Ramka toksykologiczna. Wiele strzępiaków zawiera muskarynę. Przegląd Patocki i in. (International Journal of Molecular Sciences, 2021) wskazuje Inocybe erubescens (syn. I. patouillardii), czyli strzępiaka ceglastego, jako gatunek najczęściej wiązany z zatruciami w Europie. Od 2019 r. gatunek ten zaliczany jest do rodzaju Inosperma jako Inosperma erubescens, po polsku coraz częściej włókniak ceglasty (Matheny i in., 2020). Muskaryna pobudza przywspółczulny układ nerwowy: typowe są poty, łzawienie i zwolnienie akcji serca, zwykle w ciągu dwóch godzin. Zgony są rzadkie, ale ciężkie zatrucie wymaga pomocy lekarskiej. Rodzaj bywa mylony z grzybami jadalnymi. To nie jest grupa do eksperymentów kulinarnych ani „zamiennik” łysiczek. Obserwuj, nie zbieraj. Przy podejrzeniu zatrucia dzwoń pod 112.

Fakt, że niektóre strzępiaki produkują psylocybinę, nie czyni rodzaju bezpiecznym ani użytecznym „zamiennikiem”. Bezpieczeństwo ocenia się po toksykologii całego owocnika i ryzyku pomyłki, nie po jednym alkaloidzie z publikacji biochemicznej.

Co można legalnie obserwować

Do obserwacji grzybni Psilocybe: growkit Golden Teacher i mikroskop do zarodników i strzępek. Materiał edukacyjny, nie instrukcja zbioru strzępiaków.

Psylocybina i psylocyna należą w Polsce do grupy I-P. Zarodniki i grzybnia nie zawierają psylocybiny i nie są objęte zakazem. Doprowadzenie grzybni do owocnikowania jest nielegalne. Strzępiaków nie zbieramy i nie traktujemy jako źródła substancji psychoaktywnych.

Najczęściej zadawane pytania

Czy strzępiaki to bezpieczna alternatywa dla łysiczek?

Nie. Rodzaj Inocybe jest niebezpieczny, m.in. z powodu muskaryny. Badanie z Jeny dotyczy enzymów, nie bezpieczeństwa spożycia.

Czy psylocybina u Inocybe i Psilocybe powstaje tak samo?

Nie. U I. corydalina żadna z reakcji szlaku znanego z Psilocybe nie zachodzi. To zbieżna ewolucja (Schäfer i in., 2025).

Co to jest baeocystyna w tym badaniu?

Drugi produkt końcowy rozgałęzionego szlaku u I. corydalina, obok psylocybiny.

Disclaimer. Materiał informacyjny i popularnonaukowy. Nie jest poradą medyczną, nie zachęca do zbioru ani spożycia strzępiaków. Przy podejrzeniu zatrucia dzwoń pod 112.

Źródła

  1. Schäfer T., Haun F., Rupp B., Hoffmeister D. (2025). Dissimilar Reactions and Enzymes for Psilocybin Biosynthesis in Inocybe and Psilocybe Mushrooms. Angewandte Chemie International Edition. doi:10.1002/anie.202512017 (Leibniz-HKI, Jena).
  2. Patocka J. i in. (2021). Chemistry and Toxicology of Major Bioactive Substances in Inocybe Mushrooms. International Journal of Molecular Sciences, 22(4), 2218. doi:10.3390/ijms22042218.
  3. Matheny P.B., Hobbs A.M., Esteve-Raventós F. (2020). Genera of Inocybaceae: New skin for the old ceremony. Mycologia, 112(1), 83-120. doi:10.1080/00275514.2019.1668906.
  4. Fricke J., Blei F., Hoffmeister D. (2017). Enzymatic Synthesis of Psilocybin. Angewandte Chemie International Edition, 56(40), 12352-12355. doi:10.1002/anie.201705489.

Podobne wpisy