Psylocybina to naturalny związek chemiczny z grupy tryptamin. Wytwarza ją ok. 186 gatunków grzybów, w tym 116 z rodzaju Psilocybe (łysiczka), według zestawienia Guzmána, Allena i Gartza (2000). Potocznie nazywa się je grzybami psylocybinowymi. Poniżej wyjaśniamy, czym jest psylocybina i jej aktywna forma, psylocyna, jak działają z punktu widzenia farmakologii, na jakim etapie są badania kliniczne i jaki jest ich status prawny.

To materiał informacyjny. Psylocybina jest w Polsce substancją kontrolowaną, a my nie zachęcamy do używania żadnych substancji psychoaktywnych.

Psylocybina – co to jest?

Psylocybina (4-PO-DMT) to alkaloid indolowy, strukturalnie spokrewniony z serotoniną. Chemicznie jest estrem kwasu fosforowego i 4-hydroksy-N,N-dimetylotryptaminy. Jej budowę ustalił i po raz pierwszy ją zsyntetyzował w 1958 r. zespół Alberta Hofmanna z laboratoriów Sandoz w Bazylei (Hofmann i in., „Experientia”, 1958).

W tym samym roku Hofmann wyizolował psylocybinę, a razem z nią mniejszą ilość psylocyny, z grzybów Psilocybe mexicana. Materiał pochodził z hodowli francuskiego mykologa Rogera Heima, który był współautorem publikacji.

Gdzie występuje psylocybina?

Psylocybina występuje w owocnikach grzybów z kilku niespokrewnionych rodzajów: przede wszystkim Psilocybe (łysiczka), a także Panaeolus, Gymnopilus, Pluteus, Inocybe i kilku innych (Guzmán i in., 2000). Nie ma jej w grzybni ani w zarodnikach. W Polsce najbardziej znanym gatunkiem z psylocybiną jest łysiczka lancetowata, a najczęściej opisywanym na świecie łysiczka kubańska. Przegląd gatunków znajdziesz w artykułach grzyby halucynogenne i grzyby halucynogenne w Polsce.

Psylocyna a psylocybina – czym się różnią?

Psylocyna (4-HO-DMT) to aktywna forma psylocybiny. Sama psylocybina jest tzw. prolekiem: w organizmie enzymy – fosfatazy alkaliczne i niespecyficzne esterazy, działające m.in. w jelitach – odłączają od niej grupę fosforanową i powstaje psylocyna. Psylocyna jest bardziej lipofilna, dlatego łatwiej przenika przez barierę krew-mózg. W mózgu działa jako agonista receptorów serotoninowych, przede wszystkim 5-HT_2A (Thomann i in., „Frontiers in Pharmacology”, 2024).

Psylocyna jest też związkiem nietrwałym i łatwo się utlenia. Gdy owocnik zostanie uszkodzony, jego własne enzymy najpierw zamieniają psylocybinę w psylocynę, a potem ją utleniają. Produkty tej reakcji dają charakterystyczne niebieskie zabarwienie, czyli sinienie (Lenz i in., „Angewandte Chemie”, 2020).

Jak długo działa psylocyna? Farmakokinetyka

Po doustnym przyjęciu psylocybiny stężenie psylocyny we krwi osiąga szczyt zwykle po ok. 2 godzinach (w badaniach od 1,8 do 4 godzin), a jej okres półtrwania wynosi ok. 2-4,8 godziny. Działanie psylocybiny trwa krócej niż w przypadku LSD czy meskaliny, zwykle 4-6 godzin. Autorzy przeglądu systematycznego podkreślają dużą zmienność tych wartości między badaniami (Meshkat i in., 2025).

Tolerancja i tolerancja krzyżowa

Przy powtarzanym, codziennym podawaniu na psylocybinę szybko rozwija się tolerancja. W klasycznym badaniu z 1961 roku wykazano też tolerancję krzyżową między psylocybiną a LSD: osoby, u których wytworzyła się tolerancja na jedną substancję, słabiej reagowały na drugą. Autorzy uznali to za dowód, że obie działają przez wspólny mechanizm (Isbell i in., 1961). Dziś wiadomo, że chodzi przede wszystkim o receptor 5-HT_2A.

Czy psylocybina jest lekiem? Stan na wrzesień 2026

W Polsce psylocybina nie jest dopuszczona do stosowania jako lek – nie ma jej w aptekach ani na receptę. Na świecie sytuacja zmienia się jednak szybko:

Australia – od 1 lipca 2023 r. psychiatrzy z uprawnieniem urzędu TGA (tzw. Authorised Prescriber) mogą stosować psylocybinę w psychoterapii depresji lekoopornej (TGA, 2023). Więcej w artykule Australia: psychodeliki lekami od 2023 r.
Czechy – od 1 stycznia 2026 r. prawo pozwala podawać psylocybinę w celach terapeutycznych w wyspecjalizowanych placówkach medycznych. Czeski Narodowy Instytut Zdrowia Psychicznego (NUDZ) zastrzegł jednak, że leczenie ruszy dopiero po ustaleniu zasad refundacji, a jego start zapowiadano na drugą połowę 2026 r.
USA – amerykańska FDA nie zatwierdziła dotąd żadnego leku z psylocybiną. Najdalej jest syntetyczna psylocybina COMP360 firmy Compass Pathways, badana w depresji lekoopornej: po dwóch badaniach III fazy trwa przegląd wniosku rejestracyjnego (raport Compass Pathways dla SEC, 2026).

W badaniach klinicznych stosuje się syntetyczną psylocybinę o ściśle określonym składzie, podawaną wyłącznie pod nadzorem zespołu terapeutycznego. Przegląd badań znajdziesz w artykułach psylocybina w badaniach klinicznych i terapia psylocybiną w Europie.

Psylocybina w tabletkach – co to znaczy?

Określenie „psylocybina w tabletkach” pochodzi głównie z badań klinicznych. Uczestnicy dostają tam syntetyczną psylocybinę o ściśle określonym składzie, doustnie, pod nadzorem zespołu terapeutycznego. Tak podaje się m.in. preparat COMP360 firmy Compass Pathways, który w 2026 roku osiągnął główne punkty końcowe w dwóch badaniach III fazy w depresji lekoopornej (Compass Pathways, raport dla SEC, 2026). W Polsce nie ma legalnych tabletek z psylocybiną: poza badaniami klinicznymi każdy produkt z psylocybiną jest substancją z grupy I-P.

Psylocybina a depresja – co pokazują badania

Najwięcej badań dotyczy depresji, ale ich wyniki trzeba czytać ostrożnie. W badaniu Imperial College London (Carhart-Harris i in., „New England Journal of Medicine”, 2021) porównano terapię z psylocybiną z escitalopramem, popularnym lekiem przeciwdepresyjnym. Po 6 tygodniach różnica w głównym punkcie końcowym nie była istotna statystycznie. Część wskaźników dodatkowych wypadła korzystniej dla psylocybiny, ale nie zastosowano w nich korekty na wielokrotne porównania.

Szerzej piszemy o tym w artykule psylocybina a depresja, a o badaniach nad lękiem w tekście psylocybina a lęk.

Historia w skrócie

Grzyby zawierające psylocybinę od wieków odgrywały rolę w obrzędach rdzennych ludów Mezoameryki. Na Zachodzie stały się szeroko znane w 1957 r., gdy magazyn „Life” opublikował esej R. Gordona Wassona „Seeking the Magic Mushroom” o jego udziale w ceremonii Mazateków w Oaksace w 1955 r. Kim była prowadząca tę ceremonię María Sabina, opisujemy w artykule María Sabina połączyła grzyby z Zachodem. Rok po publikacji w „Life” Albert Hofmann wyizolował psylocybinę. Więcej: historia badań nad grzybami psylocybinowymi.

Status prawny psylocybiny

Psylocybina i psylocyna znajdują się w Wykazie I Konwencji ONZ o substancjach psychotropowych z 1971 r. Same grzyby nie zostały do niej wpisane: w 2001 r. sekretariat Międzynarodowej Rady Kontroli Środków Odurzających (INCB) wyjaśnił, że materiał naturalny zawierający te substancje nie podlega kontroli międzynarodowej, a o jego statusie decyduje prawo krajowe. Dlatego przepisy bardzo różnią się między państwami. Przegląd znajdziesz w artykule gdzie psylocybina jest legalna.

W Polsce psylocybina i psylocyna należą do grupy I-P w wykazie substancji psychotropowych (rozporządzenie Ministra Zdrowia, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1139). Konsekwencje prawne opisujemy w artykule co grozi za posiadanie grzybów psylocybinowych.

Zobacz też

Źródła (wybrane)

Guzmán G., Allen J. W., Gartz J. (2000). A worldwide geographical distribution of the neurotropic fungi, an analysis and discussion. Annali del Museo Civico di Rovereto, 14, 189-280.
Meshkat S. i in. (2025). Pharmacokinetics of psilocybin: a systematic review. Pharmaceutics. PMC
Isbell H. i in. (1961). Cross tolerance between LSD and psilocybin. Psychopharmacologia. Springer
Carhart-Harris R. i in. (2021). Trial of psilocybin versus escitalopram for depression. New England Journal of Medicine.
Lenz C. i in. (2020). Injury-triggered blueing reactions of Psilocybe „magic” mushrooms. Angewandte Chemie.
Compass Pathways plc, raport roczny 10-K dla SEC (2026). sec.gov
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1139.