Chaga – grzyb brzozowy

Chaga, czyli błyskoporek podkorowy (Inonotus obliquus), to grzyb pasożytujący na brzozach, znany z ciemnej, popękanej narośli przypominającej zwęglone drewno. Od wieków bywa używany w ludowej tradycji krajów północnych, a dziś jest przedmiotem badań laboratoryjnych. Poniżej opisujemy, czym jest ten grzyb i co faktycznie wiadomo z badań, a czego jeszcze nie wiadomo.

Chaga – co warto wiedzieć o tym grzybie?

Chaga to Inonotus obliquus, po polsku błyskoporek podkorowy. Rośnie głównie na brzozach, rozkładając ich drewno, i tworzy na pniu ciemną, twardą, popękaną narośl. Występuje w chłodnych regionach półkuli północnej, m.in. na Syberii, w Kanadzie i w Europie Północnej. Według Géry i in. (2018) jest wykorzystywany w medycynie tradycyjnej, w szczególności przez lud Chantów.

Chaga w tradycji a nauka

W tradycji ludowej chagę zaparzano jako napar, a jej dawnym użyciom przypisywano różne działania. Tradycyjne zastosowanie nie jest jednak dowodem skuteczności. Nie traktujemy tych przekazów jako informacji o terapii, a chaga nie jest lekiem ani produktem leczniczym.

Grzyb chaga – badania naukowe

Badacze skupiają się na związkach obecnych w chadze, głównie triterpenoidach (m.in. betulinie, kwasie betulinowym i inotodiolu) oraz polisacharydach. W badaniu laboratoryjnym Géry i in. (2018, Integrative Cancer Therapies) oznaczono zawartość betuliny, kwasu betulinowego i inotodiolu w chadze z Normandii i porównano ją z chagą z Kanady i Ukrainy. Wodny ekstrakt z chagi wykazał w hodowli komórkowej działanie cytotoksyczne, silniejsze wobec komórek raka płuca linii A549 niż wobec komórek nabłonka oskrzeli linii BEAS-2B.

To ważne zastrzeżenie: był to eksperyment na izolowanych komórkach, a nie badanie na ludziach. Przegląd literatury Ern i in. (2023, Mycology) opisuje działania przeciwzapalne, przeciwutleniające i przeciwdrobnoustrojowe ekstraktów z chagi w badaniach na komórkach i zwierzętach, ale nie zawiera danych z badań klinicznych na ludziach, a autorzy zaznaczają, że mechanizmy większości opisanych efektów nie są dobrze poznane. Wyniki laboratoryjne nie pozwalają więc uznawać chagi za środek na jakąkolwiek chorobę, w tym nowotwory, ani za zamiennik leczenia lekarskiego.

Chaga – środki ostrożności

Nie przeprowadzono badań bezpieczeństwa stosowania preparatów z chagi u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Osoby przyjmujące leki (zwłaszcza wpływające na krzepnięcie krwi lub odporność), chorujące na cukrzycę lub choroby nerek, a także przed planowanym zabiegiem, powinny przed użyciem jakichkolwiek preparatów z grzybów skonsultować się z lekarzem. Żadna informacja na tej stronie nie zastępuje porady lekarskiej.

W jakiej formie występuje chaga?

Chaga bywa spotykana jako suszone kawałki do zaparzania, proszek lub ekstrakt. Przy wyborze warto zwrócić uwagę na pochodzenie surowca i deklarację producenta.

Chaga – gdzie kupić?

Chaga jest legalnym surowcem i można ją kupić w sklepach zielarskich, sklepach ze zdrową żywnością oraz w internecie. Przy zakupie warto sprawdzić: nazwę łacińską Inonotus obliquus na opakowaniu, kraj pochodzenia surowca, skład (czysty susz czy mieszanka), dane producenta lub importera oraz, jeśli produkt jest sprzedawany jako suplement diety, informację o jego zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego. Uważaj na opisy obiecujące leczenie chorób, bo producent nie może przypisywać żywności właściwości leczniczych.

Źródła

• Géry A., Dubreule C., André V., Rioult J.-P., Bouchart V., Heutte N., Eldin de Pécoulas P., Krivomaz T., Garon D. (2018). Chaga (Inonotus obliquus), a Future Potential Medicinal Fungus in Oncology? A Chemical Study and a Comparison of the Cytotoxicity Against Human Lung Adenocarcinoma Cells (A549) and Human Bronchial Epithelial Cells (BEAS-2B). Integrative Cancer Therapies, 17(3), 832-843. DOI
• Ern P.T.Y., Quan T.Y., Yee F.S., Yin A.C.Y. (2023). Therapeutic properties of Inonotus obliquus (Chaga mushroom): A review. Mycology, 15(2), 144-161. DOI