Czy muchomor czerwony jest legalny? Muscymol i kwas ibotenowy w polskim prawie
Od 22 maja 2025 r. muscymol i kwas ibotenowy, czyli główne substancje psychoaktywne muchomora czerwonego (Amanita muscaria), są w Polsce wpisane do wykazu nowych substancji psychoaktywnych (NSP). Sam gatunek nie ma w wykazie osobnej pozycji, ale owocniki i wyroby z muchomora te substancje zawierają. Wyjaśniamy, co dokładnie się zmieniło, jakie kary przewiduje ustawa i czego przepisy nie mówią wprost.
Spis treści
Co zmieniło się 22 maja 2025 r.?
Minister Zdrowia wydał 30 kwietnia 2025 r. rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych. Zmianę ogłoszono w Dzienniku Ustaw jako Dz.U. 2025 poz. 598. Weszła w życie 14 dni po ogłoszeniu, czyli 22 maja 2025 r. (Biuro do spraw Substancji Chemicznych, 2025). Zmieniany wykaz ma tekst jednolity w Dz.U. 2024 poz. 1139.
Do wykazu nowych substancji psychoaktywnych dopisano wtedy osiem substancji: Δ9-THCP, HHCP, gidazepam, MDMB-5Br-INACA, ADB-INACA, ADB-5Br-INACA, kwas ibotenowy i muscymol. Dwie ostatnie występują naturalnie w muchomorze czerwonym i w muchomorze plamistym.
Dlaczego muscymol i kwas ibotenowy trafiły do wykazu?
W 2024 r. Główny Inspektor Sanitarny odnotował na rynku wyroby z muchomora czerwonego: galaretki, żelki, nalewki, waporyzatory i tak zwane pre-rolle. Zwołał więc Zespół do spraw oceny ryzyka zagrożeń dla zdrowia lub życia ludzi związanych z używaniem nowych substancji psychoaktywnych. Zespół na posiedzeniu 7 listopada 2024 r. jednogłośnie zarekomendował Ministrowi Zdrowia umieszczenie kwasu ibotenowego i muscymolu w wykazie jako nowych substancji psychoaktywnych (komunikat GIS z 22 listopada 2024 r.).
Do czasu zmiany rozporządzenia wyroby zawierające te substancje były środkami zastępczymi w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Za ich wytwarzanie i wprowadzanie do obrotu państwowy inspektor sanitarny wymierzał karę pieniężną od 20 000 do 1 000 000 zł (art. 52a ustawy). Od 22 maja 2025 r. są to nowe substancje psychoaktywne, a za obrót nimi odpowiada się karnie.
Jakie kary przewiduje ustawa?
Poniższe przepisy pochodzą z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 1939). Dotyczą wszystkich nowych substancji psychoaktywnych, a więc od 22 maja 2025 r. także muscymolu i kwasu ibotenowego.
| Czyn | Przepis | Zagrożenie karą |
|---|---|---|
| Posiadanie NSP | art. 62b ust. 1 | grzywna |
| Posiadanie znacznej ilości NSP | art. 62b ust. 2 | grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 3 lat |
| Posiadanie nieznacznej ilości na własny użytek | art. 62b ust. 3 | postępowanie można umorzyć, jeśli ukaranie byłoby niecelowe |
| Wytwarzanie, przetwarzanie albo przerabianie NSP | art. 53 ust. 1a | grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 3 lat |
| Wprowadzanie NSP do obrotu lub udział w obrocie | art. 56 | grzywna i pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat; przy znacznej ilości od 2 do 12 lat; w wypadku mniejszej wagi do roku |
| Reklama i promocja NSP | art. 20 i art. 68 | grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku |
Dla porównania: posiadanie środków odurzających i substancji psychotropowych, na przykład psylocybiny, karze art. 62, który już w podstawowym typie przewiduje do 3 lat pozbawienia wolności. Szczegóły opisujemy w tekście co grozi za posiadanie grzybów psylocybinowych.
Czy sam muchomor czerwony jest zakazany?
Wykaz wymienia substancje, a nie gatunek grzyba. Muchomor czerwony nie ma w nim osobnej pozycji. Owocniki zawierają jednak kwas ibotenowy i muscymol, co potwierdzają zarówno literatura naukowa (Michelot i Melendez-Howell, 2003), jak i komunikaty sanepidu. Dlatego susz, wyciągi, nalewki, żelki czy kapsułki z muchomora zawierają substancje z wykazu NSP.
Ani rozporządzenie, ani komunikaty GIS nie odnoszą się wprost do zbierania owocników w lesie. Ocena konkretnej sytuacji należy do prokuratury i sądu, które biorą pod uwagę m.in. ilość i cel posiadania. Ten tekst nie jest poradą prawną. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym.
Najważniejsze: od 22 maja 2025 r. sprzedaż wyrobów z muchomora czerwonego, które zawierają muscymol lub kwas ibotenowy, jest w Polsce obrotem nowymi substancjami psychoaktywnymi. Dla sanepidu kluczowe było to, czy produkt zawiera kwas ibotenowy lub muscymol, a nie jego forma: komunikat GIS wymienia galaretki, żelki, nalewki, waporyzatory i pre-rolle.
Muscymol i kwas ibotenowy: co to za związki
Kwas ibotenowy występuje głównie w blaszkach i miąższu muchomora czerwonego. W organizmie człowieka przechodzi w muscymol. Muscymol to alkaloid, który działa jako selektywny agonista receptora GABA-A, czyli receptora dla kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), głównego neuroprzekaźnika hamującego w mózgu. GIS opisuje go jako substancję psychoaktywną i neurotoksynę (komunikat GIS, 2024).
Nazwa muchomora bywa kojarzona z muskaryną, ale w muchomorze czerwonym jest jej śladowa ilość, zbyt mała, by wywołać typowe zatrucie muskarynowe. Tę kwestię rozwijamy w artykule o muchomorze czerwonym.
Zatrucia muchomorem: co pokazują dane
Według GIS najczęstsze objawy po spożyciu to dolegliwości żołądkowo-jelitowe oraz depresja lub pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego. Mogą wystąpić też dezorientacja, zawroty głowy, dysforia, halucynacje wzrokowe, ataksja, drżenia mięśni, drgawki i śpiączka, zależnie od ilości spożytego grzyba. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Elblągu ostrzega, że spożycie muchomora lub wyrobów z niego może prowadzić do ciężkiego zatrucia, a w niektórych przypadkach nawet do śmierci.
Najlepiej opisaną serią przypadków jest przegląd 34 zatruć muchomorem czerwonym i muchomorem plamistym zgłoszonych do ośrodka toksykologicznego w Oregonie w latach 2002-2016. U wszystkich chorych poza jednym objawy pojawiły się w ciągu 6 godzin. Pięć osób wymagało intubacji, zgonów nie odnotowano. Muchomor plamisty (Amanita pantherina) dawał objawy częściej niż czerwony, na przykład dolegliwości żołądkowo-jelitowe w 80 proc. przypadków wobec 35 proc. (Moss i Hendrickson, „Clinical Toxicology”, 2019).
Podejrzenie zatrucia grzybami: dzwoń pod numer alarmowy 112 albo jedź na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy.
Najczęściej zadawane pytania
Czy muchomor czerwony jest legalny w Polsce?
Sam gatunek nie figuruje w wykazie, ale jego substancje czynne tak. Od 22 maja 2025 r. muscymol i kwas ibotenowy są nowymi substancjami psychoaktywnymi, więc ich posiadanie (art. 62b) i obrót nimi (art. 56) są przestępstwami.
Co grozi za posiadanie suszonego muchomora?
Posiadanie NSP jest zagrożone grzywną (art. 62b ust. 1), a przy znacznej ilości także ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do 3 lat (art. 62b ust. 2). Przy nieznacznej ilości na własny użytek postępowanie można umorzyć (art. 62b ust. 3), ale to decyzja organów, a nie zasada działająca automatycznie.
Czy można sprzedawać susz, żelki albo nalewkę z muchomora?
Nie. Wyroby zawierające muscymol lub kwas ibotenowy są od 22 maja 2025 r. nowymi substancjami psychoaktywnymi, a wprowadzanie ich do obrotu podlega art. 56 ustawy. Przed tą datą sanepid traktował je jako środki zastępcze.
Czy można dotykać muchomora czerwonego?
To pytanie z zakresu toksykologii, a nie prawa. Odpowiadamy na nie w osobnym tekście: czy można dotykać muchomora.
Czy muchomor czerwony jest trujący?
Tak. Sanepid ostrzega przed zatruciami, a dane kliniczne pokazują objawy żołądkowo-jelitowe i neurologiczne, w cięższych przypadkach wymagające intubacji. Opis gatunku, jego rozpoznawanie i różnice względem muchomora plamistego znajdziesz w artykule o muchomorze czerwonym (Amanita muscaria).
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 kwietnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych, Dz.U. 2025 poz. 598. ELI
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych, tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 1139. ELI
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 1939 (art. 20, 52a, 53, 56, 62, 62b, 68). ELI
- Biuro do spraw Substancji Chemicznych (2025): Zmiana wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych. gov.pl
- Główny Inspektorat Sanitarny (2024): Komunikat w sprawie obecnego statusu muchomora czerwonego w związku ze stanowiskiem Zespołu do spraw oceny ryzyka. gov.pl
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Elblągu (2025): Zmiany w rozporządzeniu w sprawie wykazu substancji psychotropowych. gov.pl
- Moss M. J., Hendrickson R. G. (2019). Toxicity of muscimol and ibotenic acid containing mushrooms reported to a regional poison control center from 2002-2016. Clinical Toxicology, 57(2), 99-103. PubMed
- Michelot D., Melendez-Howell L. M. (2003). Amanita muscaria: chemistry, biology, toxicology, and ethnomycology. Mycological Research, 107(2), 131-146. PubMed
