Strzępiak ceglasty, czyli włókniak ceglasty (Inosperma erubescens)
Dawniej Inocybe erubescens, od 2019 r. Inosperma erubescens (Matheny i in., 2020; kombinacja w Mycologia). W atlasach i w internecie wciąż spotkasz obie nazwy łacińskie. Po polsku żyją równolegle: strzępiak ceglasty i włókniak ceglasty (grzyby.pl podaje obie). To silnie trujący grzyb z muskaryną. Tekst porównuje ten typ zatrucia z amatoksynami – bez porad zbioru.
Dlaczego zmieniła się nazwa
Matheny, Hobbs i Esteve-Raventós (Mycologia 112(1); doi:10.1080/00275514.2019.1668906) przebudowali rodzaje w rodzinie Inocybaceae. Inocybe w starym, szerokim sensie rozpadło się na kilka rodzajów. Gatunek ceglasty trafił do Inosperma. Index Fungorum podaje aktualną nazwę Inosperma erubescens (A. Blytt) Matheny & Esteve-Rav.; basionim to Inocybe erubescens A. Blytt. To zmiana taksonomiczna, nie zmiana toksyczności.
Jak wygląda (za grzyby.pl)
Kapelusz zwykle 30-90 mm: początkowo biały, potem kremowy lub słomkowy, z wiekiem albo po uszkodzeniu plamisty, ceglasty do cynobrowego. Blaszki najpierw białe, potem ciemno-oliwkowo-rdzawe; uszkodzone czerwienieją. Trzon masywny, biały, z wiekiem różowy lub prawie cynobrowy. Wysyp zarodników ochrowobrązowy. Według grzyby.pl gatunek bywa częsty od maja do lipca (sierpnia) w lasach liściastych na glebach wapiennych (buk, lipa, dąb). To opis atlasowy, nie mapa zbioru.
Typowe ryzyko pomyłki wiosną: gęśnica wiosenna (Calocybe gambosa) – podobne stanowiska i młode owocniki; gęśnica ma biały wysyp zarodników (grzyby.pl).
Muskaryna: szybkie objawy, inny przebieg niż amatoksyny
Przegląd Patocki i in. (International Journal of Molecular Sciences, 2021; doi:10.3390/ijms22042218) wskazuje Inocybe erubescens (syn. I. patouillardii) jako gatunek najczęściej wiązany z zatruciami strzępiakami w Europie. Główna toksyna to muskaryna: poty, łzawienie, ślinotok, zwolnienie akcji serca; według przeglądu pierwsze objawy zwykle między ok. 15 min a 2 h po spożyciu. Zatrucie muskaryną rzadko kończy się zgonem, ale ciężki przebieg wymaga pomocy lekarskiej.
To ma znaczenie praktyczne względem muchomora sromotnikowego. Przy amatoksynach bywa długa faza bezobjawowa i pozorna poprawa po dniu-dwóch. Przy muskarynie objawy zwykle przychodzą szybko. Szybkie złe samopoczucie nie „wyklucza” amatoksyn w mieszanym posiłku grzybowym, a brak wczesnych objawów nie oznacza bezpieczeństwa. Przy podejrzeniu zatrucia: 112.
Psylocybina u strzępiaków to osobny temat. Część gatunków z szeroko pojętych Inocybaceae bywa badana pod kątem psylocybiny (osobny wątek: psylocybina i strzępiaki), ale I. erubescens / Inosperma erubescens w toksykologii klinicznej jest problemem muskaryny. Zero powodów, by zbierać go „dla efektu”.
Mikoryza i obserwacja
To grzyb ektomikoryzowy – związany z drzewami. Szerzej o tym przy mikoryzie. Do oglądania cech (włókienka, barwa blaszek, wysyp) przydaje się mikroskop stereoskopowy i szkiełka. Obserwuj, nie zbieraj.
Najczęściej zadawane pytania
Strzępiak czy włókniak – która nazwa jest „prawdziwa”?
Obie są w użyciu. grzyby.pl podaje włókniak ceglasty i strzępiak ceglasty przy aktualnej nazwie Inosperma erubescens. W starych atlasach dominuje strzępiak i Inocybe.
Czy to „łysiczka”?
Nie. Inna chemia ryzyka (tu: muskaryna). Nie mylić z łysiczkami z rodzaju Psilocybe.
Disclaimer. Materiał informacyjny. Nie jest poradą medyczną ani zachętą do zbierania. Przy podejrzeniu zatrucia: 112.
Źródła
- Matheny P.B., Hobbs A.M., Esteve-Raventós F. (2019/2020). Genera of Inocybaceae: New skin for the old ceremony. Mycologia, 112(1), 83-120. doi:10.1080/00275514.2019.1668906
- Patocka J. i in. (2021). Chemistry and Toxicology of Major Bioactive Substances in Inocybe Mushrooms. International Journal of Molecular Sciences, 22(4), 2218. doi:10.3390/ijms22042218
- grzyby.pl. Inosperma erubescens (włókniak ceglasty / strzępiak ceglasty). grzyby.pl
- Index Fungorum. Inosperma erubescens (RecordID 830361) – current name.