DMT (dimetylotryptamina): co to jest?
DMT, czyli N,N-dimetylotryptamina, to związek z grupy tryptamin o budowie zbliżonej do serotoniny. Występuje naturalnie w wielu roślinach, m.in. w chacrunie, jednym ze składników ajałaski, i w organizmach ssaków. Wywołuje bardzo intensywne, a przy tym krótkie stany psychodeliczne. W Polsce jest substancją psychotropową z grupy I-P. Poniżej opisujemy, czym jest DMT, skąd wiemy o jego działaniu, co ustalono o DMT w mózgu i jaki ma status prawny.
Spis treści
DMT co to jest?
N,N-dimetylotryptamina to alkaloid indolowy z grupy tryptamin. Ma ten sam szkielet co serotonina, jeden z głównych neuroprzekaźników, a także psylocyna, aktywny metabolit psylocybiny. Działa m.in. jako agonista receptorów serotoninowych 5-HT2A (Domínguez-Clavé i in., „Brain Research Bulletin”, 2016). W przyrodzie występuje w wielu roślinach. Najbardziej znana jest chacruna (Psychotria viridis), z której liści przygotowuje się ajałaskę (ayahuascę).
Historia: od syntezy do „cząsteczki duszy”
DMT po raz pierwszy zsyntetyzował kanadyjski chemik Richard Manske w 1931 r. Jego działanie psychodeliczne odkryto dopiero w 1956 r., gdy węgierski badacz Stephen Szára wyizolował DMT z rośliny Mimosa hostilis i sprawdził działanie ekstraktu na sobie (Barker, „Frontiers in Neuroscience”, 2018).
Na początku lat 90. XX wieku amerykański psychiatra Rick Strassman prowadził na Uniwersytecie Nowego Meksyku kontrolowane badania DMT z udziałem ludzi (Strassman i in., 1994). Jego książka „DMT: The Spirit Molecule” spopularyzowała określenie „cząsteczka duszy”, które do dziś pojawia się w tekstach o DMT.
DMT w organizmie: czy mózg wytwarza DMT?
DMT jest związkiem endogennym, czyli wytwarzanym przez organizm. Można go wykryć w płynach ustrojowych człowieka, choć przegląd Barkera (2018) zwraca uwagę, że wiele starszych badań miało wady metodyczne i żadne nie powiązało poziomu DMT z konkretnymi procesami fizjologicznymi.
Najmocniejsze dane pochodzą z badań na zwierzętach. Dean i współpracownicy („Scientific Reports”, 2019) wykazali, że mózg szczura wytwarza i uwalnia DMT w stężeniach porównywalnych z serotoniną. Enzym potrzebny do syntezy DMT znaleźli w korze mózgowej, szyszynce i splocie naczyniówkowym zarówno szczurów, jak i ludzi. Poziom DMT w korze szczurów był podobny niezależnie od tego, czy zwierzę miało szyszynkę. Po wywołanym doświadczalnie zatrzymaniu krążenia poziom DMT w korze wzrokowej szczurów wyraźnie wzrósł. Popularne twierdzenia, że DMT „uwalnia się w chwili śmierci”, wychodzą więc od prawdziwych wyników na szczurach, ale nie zostały potwierdzone u ludzi.
Jak działa DMT według badań?
W badaniu Strassmana i współpracowników (1994) DMT podawano dożylnie dwunastu ochotnikom w warunkach badania klinicznego. Działanie zaczynało się niemal natychmiast, szczyt przypadał po 90-120 sekundach, a po 30 minutach efekty prawie całkowicie ustępowały. Uczestnicy opisywali szybko zmieniające się, jaskrawe obrazy, silne uczucie „przypływu” i utraty kontroli oraz stan, w którym euforia przeplatała się z lękiem. Według nich doznania były bardziej wyraziste niż sny czy zwykła świadomość („Archives of General Psychiatry”, 1994).
Przyjęte doustnie DMT jest szybko rozkładane przez enzym monoaminooksydazę (MAO). W ajałasce działa dlatego, że pnącze Banisteriopsis caapi dostarcza alkaloidów hamujących ten enzym (Domínguez-Clavé i in., 2016). Relacje o spotkaniach z „istotami”, popularne w kulturze, opisujemy w tekście o machine elves.
DMT w badaniach klinicznych
Badania kliniczne nad DMT są na wczesnym etapie. W otwartym badaniu fazy 1 zespołu D’Souzy z Uniwersytetu Yale DMT podano dożylnie siedmiu osobom z depresją lekooporną i trzem zdrowym ochotnikom. Wyniki w skali depresji spadły dzień po podaniu, ale badanie było otwarte, bez grupy placebo, a próba bardzo mała („Neuropsychopharmacology”, 2022). To sygnał do dalszych badań, a nie dowód skuteczności.
Ryzyko
W badaniu D’Souzy (2022) DMT podnosiło ciśnienie tętnicze i tętno oraz nasilało lęk, a objawy ustępowały w ciągu 20-30 minut. W badaniu Strassmana (1994) uczestnicy, wszyscy doświadczeni, opisywali utratę kontroli i lęk. W ajałasce dochodzi ryzyko groźnych interakcji inhibitorów MAO z lekami, m.in. przeciwdepresyjnymi. Piszemy o tym w tekście o ajałasce.
DMT a prawo w Polsce
DMT figuruje w wykazie substancji psychotropowych grupy I-P (rozporządzenie Ministra Zdrowia, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1139). Jego posiadanie jest przestępstwem z art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (do 3 lat pozbawienia wolności), a obrót z art. 56 (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1939). W wykazie środków odurzających grupy I-N są też rośliny zawierające DMT lub używane z nim: Psychotria viridis (chacruna), Mimosa tenuiflora (M. hostilis) i Banisteriopsis caapi, jako rośliny żywe, susz, nasiona, wyciągi i ekstrakty.
DMT, 5-MeO-DMT, changa i ajałaska
- 5-MeO-DMT to inna tryptamina o podobnej nazwie i odmiennym działaniu, również w grupie I-P.
- Changa to mieszanka roślinna z dodatkiem DMT.
- Ajałaska to wywar łączący DMT z inhibitorami MAO.
- Psilohuasca to łączenie grzybów psylocybinowych z inhibitorami MAO.
Najczęściej zadawane pytania
DMT co to za substancja?
To N,N-dimetylotryptamina, tryptamina spokrewniona z serotoniną, występująca w roślinach i organizmach ssaków. Wywołuje krótkie, bardzo intensywne stany psychodeliczne.
Czy DMT jest legalne w Polsce?
Nie. DMT jest w wykazie substancji psychotropowych grupy I-P. Posiadanie i obrót są przestępstwami.
Ile trwa działanie DMT?
W badaniach z dożylnym podaniem efekty zaczynały się niemal natychmiast i ustępowały po około 30 minutach (Strassman i in., 1994; D’Souza i in., 2022). Ajałaska działa znacznie dłużej, bo inhibitory MAO spowalniają rozkład DMT.
Czy mózg człowieka wytwarza DMT?
DMT wykrywa się w płynach ustrojowych człowieka, a w mózgu ludzi znaleziono enzym potrzebny do jego syntezy. Samo wytwarzanie i uwalnianie DMT w mózgu wykazano jak dotąd u szczurów (Dean i in., 2019).
Źródła
- Barker S. A. (2018). N,N-Dimethyltryptamine (DMT), an endogenous hallucinogen: past, present, and future research to determine its role and function. Frontiers in Neuroscience, 12, 536. PMC
- Strassman R. J., Qualls C. R., Uhlenhuth E. H., Kellner R. (1994). Dose-response study of N,N-dimethyltryptamine in humans. II. Subjective effects and preliminary results of a new rating scale. Archives of General Psychiatry, 51(2), 98-108. PubMed
- Dean J. G. i in. (2019). Biosynthesis and extracellular concentrations of N,N-dimethyltryptamine (DMT) in mammalian brain. Scientific Reports, 9, 9333. PubMed
- D’Souza D. C. i in. (2022). Exploratory study of the dose-related safety, tolerability, and efficacy of dimethyltryptamine (DMT) in healthy volunteers and major depressive disorder. Neuropsychopharmacology, 47(10), 1854-1862. PubMed
- Domínguez-Clavé E. i in. (2016). Ayahuasca: pharmacology, neuroscience and therapeutic potential. Brain Research Bulletin, 126, 89-101. PubMed
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1139 (grupa I-P, lp. 27; grupa I-N, lp. 30, 130 i 164). ELI
- Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, t.j. Dz.U. 2023 poz. 1939 (art. 56, 62). ELI