Psychodeliki i psychoterapia — antologia

Blisko pięćset stron, kilkudziesięciu praktyków i jedna redakcyjna teza: że psychodeliki wchodzą do psychoterapii nie jako pigułka do połknięcia, lecz jako element relacji terapeutycznej i szerszej rodziny „poszerzonych stanów”, do której autorzy zaliczają również pracę z oddechem. Psychodeliki i psychoterapia to antologia — zbiór głosów o bardzo nierównym charakterze, od relacji z badań klinicznych po astrologię archetypową.

Redaktorzy — Tim Read i Maria Papaspyrou

Tomu nie napisał jeden autor; ułożyli go dwoje redaktorów, którzy na co dzień prowadzą w Wielkiej Brytanii Instytut Terapii Psychodelicznej. Tim Read jest psychiatrą i psychoterapeutą pracującym w Londynie, związanym z badaniami klinicznymi nad terapią wspomaganą psychodelikami — m.in. na King’s College London i Imperial College London. Jego drugie wykształcenie jest tu ważniejsze niż tytuł: Read przeszedł szkolenie u Stanislava Grofa i od 2007 roku jest certyfikowanym facylitatorem oddychania holotropowego. To wyjaśnia, dlaczego cała książka patrzy na psychodeliki przez „holotropowy” pryzmat — jako na jeden ze sposobów wejścia w poszerzony stan, obok metod, które żadnej substancji nie wymagają.

Maria Papaspyrou jest psychoterapeutką integracyjną i systemową; wcześniej współredagowała antologię o kobiecym wymiarze doświadczenia psychodelicznego. Razem prowadzą autorski program szkoleniowy dla terapeutów. Ich głos liczy się nie dlatego, że obiecują przełom, lecz dlatego, że oboje stoją jednocześnie w nurcie transpersonalnym i w akademickim badaniu — i widać, jak próbują te dwa światy pogodzić, nie zawsze z powodzeniem.

O czym jest ta książka

To praca zbiorowa: ponad dwadzieścia rozdziałów napisanych przez różnych terapeutów, badaczy i facylitatorów, ułożonych w dwa „kręgi” — otwarcia i zamknięcia. Ta rama nie jest ozdobnikiem; krąg otwierający i zamykający to element rytuału grupowej pracy z poszerzonymi stanami, a redaktorzy przenoszą go na strukturę samej książki.

Tematyka jest szeroka i celowo wykracza poza farmakologię. Autorzy piszą o przygotowaniu i integracji doświadczenia, o roli muzyki, pracy z ciałem, rysowaniu mandali i wykorzystaniu wizji w pracy twórczej. Osobne rozdziały dotyczą konkretnych ścieżek — psylocybiny w kontekście badań nad depresją, terapii PTSD wspomaganej MDMA, ayahuaski, mikrodawkowania ibogi, duchowego wymiaru pracy z LSD, a nawet konopi traktowanych jako narzędzie psychodeliczne. Nie brakuje tematów trudnych: kryzysu duchowego, „trudnych” doświadczeń, redukcji szkód oraz pracy z traumą — indywidualną, rodową i zbiorową.

Trzeba od razu powiedzieć, czym ta książka nie jest. Nie jest instrukcją ani protokołem. Nie znajdziesz w niej dawek, przepisów na sesję ani opisu „jak to zrobić” — autorzy referują własne podejścia, spory i wątpliwości, a nie zalecenia do powtórzenia. Wyniki badań klinicznych, do których się odwołują, opisane są jako badania w toku, nie jako rozstrzygnięte terapie. Tam, gdzie pada słowo „uzdrawiający” z podtytułu, jest to teza autorów o potencjale poszerzonych stanów, a nie obietnica składana czytelnikowi.

Część rozdziałów opisuje praktykę prowadzoną poza oficjalnym systemem klinicznym — autorzy ją relacjonują i problematyzują, między innymi w języku redukcji szkód. Lepiej czytać to jako świadectwo pewnego środowiska niż jako zaproszenie: w Polsce terapia wspomagana psychodelikami nie jest zarejestrowaną ani dostępną metodą leczenia.

Miejsce w literaturze tematu

Oryginał — Psychedelics and Psychotherapy. The Healing Potential of Expanded States — ukazał się w 2021 roku, u progu obecnej fali zainteresowania psychodelikami w medycynie. Przedmowę napisał Gabor Maté, lekarz znany z pracy nad traumą i uzależnieniami, co ustawia ton całości: bliżej relacji, przywiązania i biografii niż neurochemii.

Na tle innych pozycji z tej półki książka jest wyraźnie transpersonalna i „grofowska”. Kto zna reporterskie ujęcie tematu z Jak zmienić swój umysł Michaela Pollana, dostanie tu coś przeciwnego — nie relację obserwatora z zewnątrz, lecz wielogłos praktyków od środka. Bliżej jej do Psychodelików a duchowości Thomasa B. Robertsa, z którymi dzieli nacisk na duchowy wymiar doświadczenia. Czytelnik szukający jednej substancji i jednego, spójnego wywodu klinicznego lepiej trafi do monografii pokroju Terapii z użyciem MDMA Torstena Passiego; tutaj rozproszenie i wielość głosów są cechą, nie usterką — o ile ktoś ich szuka.

Dla kogo

• Dla terapeutów i osób z pogranicza pomocowego — którzy chcą zobaczyć, jak praktycy różnych szkół myślą o pracy z poszerzonymi stanami i o integracji doświadczenia.
• Dla zainteresowanych nurtem transpersonalnym i holotropowym — to jedna z pełniejszych po polsku panoram tego środowiska, z oddychaniem holotropowym w tle wielu rozdziałów.
• Dla czytelników antologii — którzy lubią wielogłos i różne rejestry, i nie przeszkadza im, że rozdziały bywają nierówne.
• Raczej nie dla szukających twardej nauki — obok rozdziałów opartych na badaniach stoją teksty czysto doświadczeniowe i ezoteryczne (jak astrologia archetypowa); jako przegląd dowodów klinicznych ta książka się nie broni. Aktualny stan wiedzy porządkujemy w dziale wiedza.
• Raczej nie dla szukających poradnika — nie ma tu instrukcji, dawek ani protokołów, a opisywane terapie w Polsce nie są dostępne. To książka o podejściu, nie przewodnik po sesji.
• Raczej nie dla alergicznych na język duchowy — kto odbija się od pojęć w rodzaju „jaźni”, „holotropowego” czy „archetypu”, odbije się i tutaj.

Dane wydawnicze

• Redakcja: Tim Read, Maria Papaspyrou (praca zbiorowa)
• Przedmowa: Gabor Maté
• Tytuł oryginału: Psychedelics and Psychotherapy. The Healing Potential of Expanded States (2021)
• Przekład: Jolanta Gęgotek, Dariusz Misiuna, Jan Szlagowski, Andrzej Wojtasik
• Wydawca polski: Okultura
• Rok wydania PL: 2023
• Objętość: 498 stron
• Oprawa: miękka
• ISBN: 978-83-88922-78-7

Najczęstsze pytania

Czy to poradnik albo instrukcja terapii psychodelicznej?

Nie. To zbiór esejów i relacji o podejściu terapeutycznym — o tym, jak różni praktycy myślą o pracy z poszerzonymi stanami. Nie ma w nim dawek, protokołów ani opisu przeprowadzenia sesji. Trzeba też pamiętać, że w Polsce terapia wspomagana psychodelikami nie jest zarejestrowaną metodą leczenia, a większość opisywanych badań klinicznych wciąż trwa.

Czy to praca jednego autora?

Nie — to antologia. Tim Read i Maria Papaspyrou są redaktorami, a poszczególne rozdziały napisali różni terapeuci, badacze i facylitatorzy. Stąd nierówny charakter tomu: sąsiadują w nim teksty kliniczne i mocno doświadczeniowe. Dla jednych to zaleta, dla innych wada.

Czym różni się od „Jak zmienić swój umysł” Michaela Pollana?

Pollan pisze z zewnątrz, jako reporter opisujący scenę i badania. Tu głos mają sami praktycy, a perspektywa jest transpersonalna i „holotropowa”, z pracą z oddechem obok substancji. To dwa różne wejścia w ten sam temat — i całkiem dobrze się uzupełniają.

Opis ma charakter informacyjny i księgarski. Publikacja jest pracą zbiorową prezentującą poglądy i doświadczenia jej autorów; nie stanowi porady medycznej ani zachęty do jakichkolwiek działań. Opisywane badania nad zastosowaniem psychodelików w psychoterapii pozostają w toku, a w Polsce terapia wspomagana psychodelikami nie jest zarejestrowaną ani dostępną metodą leczenia. Substancje wymieniane w książce — m.in. psylocybina, LSD, MDMA — są w Polsce objęte ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii.