Ropucha i Jaguar Metzner — 5-MeO-DMT

Sto dwadzieścia kilka stron o cząsteczce, którą część badaczy uznaje za najsilniejszy znany psychodelik, i o dwóch drogach, jakimi trafia ona do kultury: z wydzieliny pustynnej ropuchy i z roślinnych tabak Ameryki Południowej. Ropucha i Jaguar to terenowy raport Ralpha Metznera z badań prowadzonych poza medycyną głównego nurtu — zredagowany zbiór świadectw i esejów, nie podręcznik i nie monografia kliniczna. 5-MeO-DMT jest w Polsce substancją kontrolowaną; książka opisuje ją jako zjawisko kulturowe, historyczne i przedmiot wczesnych badań.

Ralph Metzner — z harwardzkiej trójki

Ralph Metzner (1936–2019) urodził się w Berlinie, a nie w Stanach, z którymi kojarzy go większość czytelników — do USA trafił przez Oksford, gdzie studiował filozofię i psychologię, i przez Harvard, gdzie obronił doktorat z psychologii klinicznej. Na Harvardzie na początku lat 60. wszedł w skład głośnej trójki razem z Timothym Learym i Richardem Alpertem (późniejszym Ram Dassem); prowadzony przez nich projekt badań nad psylocybiną zakończył się usunięciem Leary’ego i Alperta z uczelni i stał się jednym z założycielskich epizodów całej kultury psychodelicznej.

Metzner był z tej trójki najmniej medialny i najdłużej wierny warsztatowi naukowemu. Współtworzył wydane w 1964 roku Doświadczenie psychodeliczne — instruktaż oparty na Tybetańskiej Księdze Umarłych — i redagował pismo „The Psychedelic Review”. To on w 1983 roku ukuł termin „empatogen” na określenie działania substancji pokroju MDA i MDMA; słowo weszło potem na stałe do języka badań. Później, jako psycholog transpersonalny i wykładowca California Institute of Integral Studies w San Francisco, współzałożył fundację edukacyjno-badawczą Green Earth Foundation i pisał o przemianie świadomości w ujęciu porównawczym. Ropucha i Jaguar należy do późnego, „terenowego” nurtu jego pracy — podobnie jak poświęcone ayahuasce Święte pnącza duchów, które redagował w tej samej konwencji zbioru relacji.

O czym jest ta książka

5-MeO-DMT to tryptamina — chemiczny krewny DMT, związku, wokół którego narosła między innymi tradycja ayahuaski i współczesne mieszanki znane jako changa. Mimo podobnej nazwy nie jest z DMT tożsamy: to inna cząsteczka, o innym profilu i, jak podkreślają autorzy, znacznie większej sile. Występuje w przyrodzie w dwóch głównych źródłach, które dały książce tytuł: w wydzielinie gruczołów ropuchy Bufo alvarius (dziś klasyfikowanej też jako Incilius alvarius) z pustyni Sonora oraz w nasionach i korze roślin z rodzaju Anadenanthera i Virola, z których ludy Ameryki Południowej sporządzały wizyjne tabaki.

Sama książka nie jest ani instrukcją, ani pracą recenzowaną. To „raport terenowy” — Metzner zebrał, zredagował i opatrzył ramą interpretacyjną świadectwa osób, które z 5-MeO-DMT miały do czynienia poza instytucjami nauki i medycyny. Z powodów prawnych opisujemy, że tom jest takim zbiorem relacji, a nie co te relacje zawierają: przebiegu doświadczeń nie streszczamy i nie relacjonujemy, bo karta produktu nie jest i nie ma być treścią instruktażową. Tom otwierają przedmowy dwóch znanych badaczy — Stanislava Grofa i psychiatry Charlesa S. Groba z UCLA — które osadzają całość w języku psychologii i psychiatrii, a nie poradnika.

Powracającym wątkiem jest teza o „potencjale leczniczym” 5-MeO-DMT — nadziei, że substancja mogłaby pomagać w pracy z traumą, w tym u weteranów z zespołem stresu pourazowego. Trzeba to postawić jasno: w tej książce jest to teza autorów i współautorów oraz przedmiot wczesnych, nielicznych badań, nie ustalony fakt medyczny. 5-MeO-DMT nie jest zarejestrowanym lekiem, a rozstrzygających badań klinicznych na dużych grupach brak. Drugim wątkiem jest sama socjologia „podziemia”: Metzner opisuje, jak środowisko od lat 60. świadomie utrzymywało wokół tej substancji niski profil, by nie ściągnąć na nią restrykcji prawnych — i jak ta cisza odbiła się na stanie wiedzy.

Ropucha i jaguar — dwa źródła, dwie historie

Tytuł nie jest ozdobnikiem, tylko streszczeniem głównej osi książki. „Ropucha” to Bufo alvarius — źródło zwierzęce, związane z pustynią Sonora na pograniczu USA i Meksyku. „Jaguar” to źródło roślinne: południowoamerykańskie tabaki z Anadenanthera, w których kulturze jaguar bywa zwierzęciem mocy szamana. Metzner zamyka tę różnicę w jednym zdaniu — „jaguary nie palą” — wskazując, że obie drogi prowadzą wprawdzie do tej samej cząsteczki, ale przez zupełnie różne tradycje i różne sposoby użycia.

Za tym kontrastem kryje się fakt, który rzadko przebija się do popularnych opowieści, a który Metzner traktuje poważnie: obie „połowy” tytułu mają różny wiek. Roślinne tabaki Ameryki Południowej to tradycja udokumentowana archeologicznie, sięgająca tysięcy lat. Palenie wydzieliny ropuchy z Sonory — wbrew wrażeniu prastarego, „rdzennego” rytuału, jakie towarzyszy dziś tej praktyce — nie ma potwierdzonej dawnej linii i jest zjawiskiem współczesnym, które w kulturze Zachodu uformowało się dopiero w ostatnich dekadach XX wieku. Ta asymetria — starożytna roślina obok nowoczesnej ropuchy — jest jednym z ciekawszych i najczęściej pomijanych ustaleń książki.

Z niej wyrasta też wątek, który dopisała współczesność: etyka i ekologia. Rosnące zainteresowanie ropuchą z Sonory obciąża dziką populację Bufo alvarius i budzi pytania o ochronę gatunku oraz o zawłaszczanie cudzych, rzekomo „odwiecznych” tradycji. To spór, który organizuje dużą część dzisiejszej debaty wokół 5-MeO-DMT — i przez który książkę Metznera z 2013 roku czyta się inaczej niż w chwili premiery. Czytelnikom, którzy wolą podejść do tematu od strony roślin i rdzennych tradycji, bliżej będzie do reportażowego Gdy rośliny śnią.

Dla kogo

• Dla śledzących historię i socjologię psychodelików — to jedno z niewielu wydanych po polsku źródeł w całości o 5-MeO-DMT i o środowisku, które tę substancję na Zachodzie oswajało poza instytucjami.
• Dla czytelników Metznera i psychologii transpersonalnej — tom domyka jego późną, „terenową” linię pracy i dobrze czyta się obok Świętych pnączy duchów.
• Dla zainteresowanych etnobotaniką — rozróżnienie „ropucha kontra jaguar”, czyli źródło zwierzęce kontra roślinne, oraz kwestia wieku obu tradycji to najmocniejsza, bo najbardziej faktograficzna część książki.
• Raczej nie dla szukających aktualnej, recenzowanej nauki — to raport terenowy z 2013 roku, zbiór świadectw i esejów, a nie monografia kliniczna z aparatem naukowym. Stan badań zbieramy w dziale wiedza; tutaj go nie znajdziesz.
• Raczej nie dla szukających poradnika — książka nie jest instrukcją, a zebranych w niej relacji świadomie nie referujemy. 5-MeO-DMT jest w Polsce substancją kontrolowaną, a niniejszy opis do niczego nie zachęca.
• Raczej nie dla szukających wyważonego bilansu ryzyka — punkt ciężkości tomu leży po stronie doświadczenia i nadziei terapeutycznej; realia bezpieczeństwa i ochrony gatunku trzeba uzupełnić z innych, nowszych źródeł.

Dane wydawnicze

• Autor / redakcja: Ralph Metzner (redakcja i opracowanie)
• Tytuł oryginału: The Toad and the Jaguar (2013)
• Przedmowy: Stanislav Grof, Charles S. Grob
• Wydawca polski: Okultura
• Seria: Scientia Psychedelica
• Rok wydania polskiego: 2015
• Przekład: Dariusz Misiuna
• Objętość: 124 strony
• Format: A5
• Oprawa: miękka
• ISBN: 978-83-88922-47-3

Najczęstsze pytania

Skąd wziął się tytuł „Ropucha i Jaguar”?

Od dwóch naturalnych źródeł tej samej cząsteczki. „Ropucha” to gatunek Bufo alvarius z pustyni Sonora — źródło zwierzęce. „Jaguar” odsyła do południowoamerykańskich tabak roślinnych i do kultur, w których jaguar jest zwierzęciem mocy szamana — źródło roślinne. Metzner używa tego kontrastu, by pokazać, że te same efekty osiąga się dwiema zupełnie różnymi drogami i w dwóch różnych tradycjach.

Czy to naukowa monografia 5-MeO-DMT?

Nie. To „raport terenowy” z 2013 roku — zredagowany przez Metznera zbiór relacji i esejów, opatrzony przedmowami Grofa i Groba, ale nie praca recenzowana ani opracowanie kliniczne. Dobrze służy do orientacji w temacie i do zrozumienia jego historii; po aktualny stan wiedzy medycznej trzeba sięgnąć gdzie indziej.

Czy 5-MeO-DMT jest w Polsce legalne?

Nie. 5-MeO-DMT jest w Polsce substancją kontrolowaną na mocy ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Czytanie o substancji to co innego niż jej legalna dostępność — książka jest tekstem informacyjnym i historycznym, a niniejszy opis nie zachęca do żadnych działań. Jest to przy tym związek bardzo silny, o którym poważne źródła mówią wyłącznie z ostrożnością.

Opis ma charakter informacyjny i księgarski. Publikacja jest zredagowanym zbiorem świadectw i esejów; zawarte w niej tezy — w tym te o „potencjale leczniczym” 5-MeO-DMT, na przykład w pracy z traumą — są stanowiskiem autorów i przedmiotem wczesnych, nierozstrzygniętych badań, nie ustalonym faktem medycznym, i niniejszy opis ich nie potwierdza. Tekst nie stanowi porady medycznej ani zachęty do jakichkolwiek działań. 5-MeO-DMT to bardzo silna substancja o realnym ryzyku; 5-MeO-DMT jest w Polsce objęte ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii.