Mexican to nie Mexicana
Taksonomia · wyjaśniamy
Nazwy różnią się jedną literą, a oznaczają dwie zupełnie różne rzeczy. Psilocybe mexicana to osobny gatunek grzyba, opisany naukowo w 1957 roku. „Mexican” to nazwa handlowa jednej z linii gatunku Psilocybe cubensis. Mylenie ich prowadzi do przypisywania odmianie cubensis cudzej historii, a przy okazji zaciera granicę, która ma znaczenie prawne.
W skrócie: Psilocybe mexicana to gatunek. Mexican to odmiana, a ściślej nazwa handlowa linii hodowlanej gatunku Psilocybe cubensis. To nie są synonimy, nie jest to też relacja „gatunek i jego odmiana”.
Psilocybe mexicana: osobny gatunek
Psilocybe mexicana opisał francuski mykolog Roger Heim w 1957 roku. To drobny grzyb: kapelusz ma zwykle 1-2 cm średnicy, kształt stożkowaty do dzwonkowatego, a trzon jest cienki jak zapałka i nie ma pierścienia. Rośnie pojedynczo lub w małych grupach wśród mchów i traw, na wilgotnych łąkach, poboczach ścieżek i polach kukurydzy. Znany jest z Meksyku i kilku krajów Ameryki Środkowej. W regionie Sierra Mazateca miejscowi nazywają go „pajarito”, czyli ptaszek.
Najważniejsza cecha, która odróżnia go od cubensisa, jest niewidoczna na pierwszy rzut oka. P. mexicana potrafi tworzyć sklerocja, czyli zbite, przetrwalnikowe skupiska grzybni rozwijające się pod powierzchnią podłoża. Szczegółowy opis gatunku: Psilocybe mexicana, historia i morfologia.
Prawdziwa historia: kto, co i kiedy
Wokół meksykańskich grzybów narosło sporo uproszczeń, więc warto rozpisać, co faktycznie się wydarzyło i których gatunków to dotyczyło.
- 1938. Richard Evans Schultes i Reko zbierają w okolicach Huautla de Jiménez materiał związany z mazateckimi obrzędami. Jako główny grzyb wskazują wtedy Panaeolus sphinctrinus, czyli jeszcze nie żadną z łysiczek. Dziś tę identyfikację uznaje się za błędną: meksykański mykolog Gastón Guzmán wykazał (Economic Botany, 2008), że grzyby z rodzaju Panaeolus nigdy nie były w Meksyku używane tradycyjnie.
- 1953 i 1955. R. Gordon Wasson odwiedza Huautla. W 1955 roku uczestniczy w weladzie prowadzonej przez Marię Sabinę. Grzybem tej ceremonii był Psilocybe caerulescens, po hiszpańsku „derrumbe”. Nie mexicana i nie cubensis.
- 1957. Wasson publikuje w magazynie „Life” reportaż Seeking the Magic Mushroom. W tym samym roku Heim opisuje gatunek Psilocybe mexicana. Heim, który w 1956 roku sam uczestniczył w jednej z wypraw Wassona, wyhodował go w laboratorium Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu.
- 1958. Albert Hofmann wyodrębnia psylocybinę i psylocynę z hodowli Psilocybe mexicana w laboratorium Sandoz. To ten gatunek trafił do historii chemii.
- 1958. Heim i Wasson dokumentują w Sierra Mazateca co najmniej cztery gatunki składające się na tradycyjny teonanácatl: „derrumbe” (P. caerulescens), „pajarito” (P. mexicana), „San Isidro” (P. cubensis) oraz Conocybe siligineoides.
Z tej listy wynikają dwa wnioski. Po pierwsze, laboratoryjna historia psylocybiny należy do P. mexicana. Po drugie, sam gatunek P. cubensis też był znany w tamtym regionie, ale pod zupełnie inną nazwą i w innej roli niż ta, którą dziś przypisuje mu marketing.
Mexican: nazwa handlowa, nie gatunek
Psilocybe cubensis opisał Franklin Sumner Earle już w 1906 roku, na podstawie materiału z Kuby, pierwotnie jako Stropharia cubensis. Do rodzaju Psilocybe przeniósł go Rolf Singer pod koniec lat czterdziestych XX wieku. Gatunek był więc znany naukowo pół wieku przed opisaniem P. mexicana, tyle że w zupełnie innym kontekście.
„Mexican” to jedna z wielu nazw, pod którymi funkcjonują linie hodowlane cubensisa, obok Golden Teacher, McKennaii czy B+. Takie nazwy nie mają statusu taksonomicznego i nie ma ich w rejestrach nazw grzybów. Pochodzenia linii Mexican nie udokumentowano w literaturze. Nic nie wskazuje, żeby wywodziła się z okazów „San Isidro” z Sierra Mazateca, choć nic też tego nie wyklucza. Nazwa sytuuje ją w Meksyku wyłącznie językowo. Więcej o samej odmianie: Mexican, odmiana Psilocybe cubensis.
Jak je odróżnić
Oba gatunki mają typowe owocniki z kapeluszem, blaszkami i trzonem, stąd łatwość pomyłki na zdjęciach. Różnice są jednak wyraźne.
| Cecha | P. mexicana | P. cubensis |
|---|---|---|
| Status | Gatunek, Heim 1957 | Gatunek, Earle 1906; „Mexican” to jedna z jego linii handlowych |
| Kapelusz | Zwykle 1-2 cm, stożkowaty do dzwonkowatego | 1,6-8 cm, zwykle wyraźnie większy |
| Trzon | Cienki, 1-2 mm grubości | Masywny, 4-14 mm grubości |
| Pierścień na trzonie | Brak | Wyraźny, biały, błoniasty |
| Siedlisko | Mchy i trawy, wilgotne łąki, pola | Odchody bydła, czasem koni, bogata gleba pastwisk |
| Zarodniki | Ok. 8-12 × 5-8 µm | Ok. 11,5-17,3 × 8-11,5 µm |
| Sklerocja | Tworzy | Nie tworzy |
| Zasięg | Meksyk i Ameryka Środkowa | Strefa tropikalna na kilku kontynentach |
Najprostsze kryteria to obecność pierścienia i grubość trzonu. Pod mikroskopem różnicę widać po wielkości zarodników, bo u mexicany są wyraźnie mniejsze. O technikach dokumentacji mikroskopowej piszemy w dziale obserwacje mikroskopowe, a potrzebny sprzęt znajdziesz w dziale sprzęt laboratoryjny.
Dlaczego ta różnica ma znaczenie prawne
Sklerocja P. mexicana, w handlu nazywane truflami albo „kamieniami filozoficznymi”, zawierają psylocybinę. Choć są formą grzybni, podlegają w Polsce kontroli tak samo jak owocniki. O statusie prawnym decyduje zawartość psylocybiny, a nie to, jak dana struktura wygląda.
Grzybnia P. cubensis, w tym odmiany Mexican, nie zawiera psylocybiny ani psylocyny i dlatego jest w Polsce legalna. Doprowadzanie jej do owocnikowania jest niedozwolone.
Dlatego „mexicana” i „Mexican” to nie tylko kwestia nazewnictwa. Jeśli opis produktu mówi o truflach lub sklerocjach, dotyczy materiału kontrolowanego. Growkit obserwacyjny z odmianą Mexican to grzybnia cubensisa, a nie P. mexicana. Podobne sklerocja tworzy też inny gatunek, który opisujemy osobno: Psilocybe tampanensis. Szczegóły prawne dotyczące growkitów: czy growkit jest legalny.
Najczęstsze pytania
Czy Mexican to odmiana Psilocybe mexicana?
Nie. Mexican to linia handlowa gatunku Psilocybe cubensis. Psilocybe mexicana to osobny gatunek, który nie ma nic wspólnego z tą nazwą handlową poza podobnym brzmieniem.
Który grzyb był używany przez Marię Sabinę?
Mazatecy używali kilku gatunków, w tym P. mexicana i P. cubensis. Podczas najsłynniejszej welady, z udziałem Wassona w 1955 roku, był to jednak Psilocybe caerulescens.
Z którego grzyba wyodrębniono psylocybinę?
Z Psilocybe mexicana. Albert Hofmann wyodrębnił psylocybinę i psylocynę w 1958 roku z laboratoryjnych hodowli tego gatunku.
Czy growkit Mexican zawiera Psilocybe mexicana?
Nie. Growkit Mexican zawiera grzybnię Psilocybe cubensis do obserwacji mykologicznej. Przegląd pozostałych gatunków: grzyby psylocybinowe.
Źródła
- Heim R. (1957), opis gatunku Psilocybe mexicana.
- Heim R., Brack A., Kobel H., Hofmann A., Cailleux R. (1958), prace nad psylocybiną i psylocyną z hodowli meksykańskich grzybów.
- Wasson R. G. (1957), Seeking the Magic Mushroom, „Life”.
- Earle F. S. (1906), opis Stropharia cubensis z Kuby.
- Selling the Priceless Mushroom: A History of Psilocybin Mushroom Trade in the Sierra Mazateca (Oaxaca), Journal of Illicit Economies and Development, LSE.
- Wymiary owocników i zarodników według: Psilocybe mexicana i Psilocybe cubensis, Wikipedia.
Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny, opisuje taksonomię i historię nauki i nie stanowi porady prawnej. Nie opisujemy sposobów uzyskiwania owocników ani sklerocjów. Psylocybina i psylocyna są w Polsce substancjami kontrolowanymi.
